Braniewo

Kopia IMG_1170

Jest nie tylko najstarszym warmińskim miastem, ale także jednym z najstarszych miast w Polsce, a mowa tutaj o Braniewie.

Braniewo jest to miasto położone na Równinie Warmińskiej, nad rzeką Pasłęką, w pobliżu ujścia do Zalewu Wiślanego. Założone zostało ok. 1240 roku i było pierwsza stolicą Warmii. Było też ważnym ośrodkiem handlowym i jedynym portem na Warmii.

Nazwa miasta:

Nazwa miasta pochodzi od imienia biskupa pruskiego – Brunona. Niemiecka nazwa miasta nawiązuje do pruskiego grodu Brusebergue, który istniał w tym samym miejscu do połowy XIII wieku. Przez stulecia spolszczona nazwa brzmiała Brunsberga.

Kościół Św.Trójcy w Braniewie

Kościół Św.Trójcy w Braniewie

Historia miasta:

Około 1240 roku w miejscu pruskiego grodu Brusebergue Krzyżacy postawili warownię. W 1254 biskup Anzelm dokonał lokacji miasta na prawie lubeckim, obierając Braniewo za swoją siedzibę, inicjując budowę kościoła św. Andrzeja oraz powołując kapitułę warmińską. Po zniszczeniach w okresie II powstania pruskiego biskup Henryk Fleming 1 kwietnia 1284 roku wznowił przywilej lokacyjny Braniewa na prawie lubeckim, a zasadźcą uczynił swojego brata Jana Fleminga.
Pozostając siedzibą biskupią, Braniewo zyskało w XIV wieku mury miejskie i bramy. Powstał także zamek, który przetrwał do schyłku XIX wieku. W 1340 roku stolicę diecezji przeniesiono do Ornety, Braniewo pozostało natomiast siedzibą komornictwa biskupiego. W połowie XIV wieku powstały kolejne ważne budowle: kościoły św. Katarzyny i Maryi Panny, klasztor franciszkanów, ratusz miejski, szpitale św. Ducha i św. Jerzego.
Od 1342 roku za sprawą biskupa Hermana z Pragi, który na prawym brzegu Pasłęki lokował drugie miasto (Nowe Miasto Braniewo), także na prawie lubeckim, funkcjonowała dwoistość miast, której usiłował zapobiec biskup Henryk Sorbom. Jego starania z lat 1394–1398 wobec protestów mieszczan Starego Braniewa zakończyły się niepowodzeniem, a formalnego połączenia dokonał dopiero dekret pruski z 1773 roku. Nowe Miasto, o charakterze rzemieślniczym i rolniczym, posiadało własny ratusz, ale pozostawało bez murów miejskich; w 1681 roku zakończono budowę kościoła św. Trójcy.
Dzięki swojemu położeniu Braniewo było portem Warmii i należało do Hanzy, utrzymując kontakty z Europą (handel lnem, zbożem, drewnem). Funkcjonowała tu miejska flota kaperska oraz cech przewoźników (boradynów).
Dom Prowincjonalny Zgromadzenia Sióstr św. Katarzyny w Braniewie

Dom Prowincjonalny Zgromadzenia Sióstr św. Katarzyny w Braniewie

Braniewo było głównym ośrodkiem życia umysłowego na Warmii. Od 1565 roku rezydowali w mieście jezuici, sprowadzeni przez kardynała Stanisława Hozjusza. Działało Collegium Hosianum dla młodzieży świeckiej, pierwsze polskie diecezjalne seminarium duchowne, a także od 1578 roku Alumnat Papieski. Collegium kontynuowało działalność również w państwie pruskim, kiedy po kasacie jezuitów zostało przemianowane na Gymnasium Academikum. W 1818 roku biskup Joseph von Hohenzollern utworzył Liceum Hosianum nawiązujące do wcześniejszych tradycji, które prowadziło wydziały filozoficzny i teologiczny oraz seminarium duchowne, by w 1912 roku zostać przemianowanym na Akademię Królewską, a dwanaście lat później na Akademię Państwową. Od 1589 roku działała oficyna wydawnicza pracująca na zlecenie biskupa i kapituły.
Podobnie jak cała Warmia, Braniewo było wielokrotnie terenem działań wojennych, nie omijały więc miasta zniszczenia wojenne czy inne charakterystyczne dla ówczesnych czasów klęski, jak pożary czy epidemie. W latach 1520-1525 miasto zajmowali Krzyżacy. W 1577 roku Braniewo poniosło porażkę militarną z flotą gdańską skonfliktowaną z królem Stefanem Batorym. W XVII wieku zniszczenia i rabunki w Braniewie były efektem okupacji szwedzkiej.
W XIX wieku powstały w mieście gminy protestancka i żydowska; kościół protestancki zbudowano w 1837 roku, synagogę w 1851 roku. Braniewo zyskało w tym czasie rangę miasta powiatowego. Nadal znaczącą rolę odgrywał handel żywnością, działały niewielkie zakłady przemysłowe: przetwórnia ryb, garbarnie, młyny, browar. Od 1811 roku na dawnym zamku biskupim działało seminarium dla nauczycieli szkół ludowych, w 1887 roku powstała szkoła rolnicza (pierwsza w Prusach Wschodnich), w 1906 szkoła rzemieślniczo-kupiecka. W 1856 roku powołano w Braniewie Warmińskie Towarzystwo Historyczne, wydawcę cennych materiałów źródłowych do dziejów Warmii. Ukazywały się czasopisma, m.in. organ katolickiej partii Centrum “Ermländischer Volksblätter” (potem “Ermländische Zeitung”). Od 1853 roku miasto dysponowało połączeniem kolejowym z Królewcem, od 1857 roku także z Gdańskiem. Okres ten przyniósł znaczący rozwój demograficzny Braniewa, które w chwili przejścia pod administrację pruską w 1772 roku liczyło 4249 mieszkańców, a w momencie wybuchu II wojny światowej – już 18 876.
Zniszczenia z 1945 roku, sięgające 85% zabudowy, zmieniły zabytkowy charakter miasta. Po wojnie nie podjęto odbudowy większości zabytków. Przyjęto oficjalnie formę nazwy miasta – Braniewo.

Sanktuarium św. Krzyża w Braniewie

Sanktuarium św. Krzyża w Braniewie

 

Zabytki Braniewa:

  1. Bazylika św. Katarzyny (z XIV wieku, odbudowana po zniszczeniach wojennych w 1984 roku ),
  2. Budynek Urzędu Miasta (reprezentacyjny ceglany gmach, nawiązujący do form gotyckich, wniesiono w 1878 roku, dawniej był siedzibą starostwa),
  3. Wieża bramna dawnego Zamku Biskupiego (jest jedynym ocalałym fragmentem zamku),
  4. Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego ( zostało wybudowany przez jezuitów w latach 1722-17470),
  5. Kaplica cmentarna św. Rocha (wybudowana w 1711 roku, barokowa, orientowana, dość mocno zniszczona, obecnie jest w trakcie renowacji),
  6. Budynek Collegium Hosianum (pierwsza z polskich szkół jezuickich, mieściła się w dawnym klasztorze franciszkanów, obecnie jest tu siedziba Zespołu Szkół Zawodowych),
    Bazylika mniejsza pw. św. Katarzyny w Braniewie

    Bazylika mniejsza pw. św. Katarzyny w Braniewie


  7. Kościół Świętej Trójcy (nowomiejski, z XVII wieku, obecnie cerkiew greckokatolicka),
  8. Kościół parafialny św. Antoniego (ewangelicki, z XIX wieku),
  9. Spichlerz Mariacki (z XVII wieku,stanowi pozostałość po kompleksie zaplecza portowego przy rzece Pasłęce),
  10. Dworzec kolejowy (wybudowany w 1852 roku w związku z otwarciem linii kolejowej łączącej Braniewo z Malborkiem i Królewcem),
  11. Pozostałości obwarowań miejskich (z XIV wieku, fragmenty baszt, wieże),
  12. Domy na ul. Kościuszki (z 3 ćw. w XIX, bez cech stylowych wzniesione na piwnicach z XVIII wieku),
  13. Budynki stajenne (ze schyłku XIX wieku (obecnie przy ul. Moniuszki),
  14. Hospicjum dla konwertytów (barokowy parterowy, czteroskrzydłowy budynek z niezadaszonym, kwadratowym dziedzińcem, wzniesiony w 1719 roku, pełnił później funkcję przytułku dla starców),
  15. Szkoła podstawowa nr 6 oraz Gimnazjum nr 1,
  16. Szkoła podstawowa nr 5.

 Atrakcje turystyczne:

  1. Najmniejsze w Polsce zoo (Ogród Zoologiczno-Botaniczny w Braniewie powstał w latach 1955-1960. Znajduje się na terenie dawnej fosy miejskiej, niemal w centrum miasta. Spotkać można tutaj m.in.: lamę, konia Przewalskiego, owcę grzywiastą, małpki, tygrysy syberyjskie, niedźwiedzia himalajskiego i brunatnego, papugi, świnki morskie, króliki, pawie, bażanty, osiołka, jaki oraz łabędzie.)
  2. Amfiteatr Miejski (został zbudowany i oddany do użytku już w 1974 roku, a po modernizacji w 2011 roku wygląda niezwykle okazale,
  3. Przystań żeglarska (znajduje się Tuż przy spichlerzu, została wybudowana w ramach projektu “Pętla Żuławska – rozwój turystyki wodnej” na rzece Pasłęce, w przystani mogą cumować jachty i małe łodzie),
  4. Kompleks Rekreacyjno-Rehabilitacyjny “Zdrowe Braniewo” (basen sportowy, basen rekreacyjny, jacuzzi, sauna sucha, solarium, siłownia, gabinet masażu, kawiarnia).
Wieża bramna z XII wieku

Wieża bramna z XII wieku

Ciekawostki:

  1. W Braniewie nagrywane były sceny do filmu „Wkrótce nadejdą bracia”, reż. Kazimierz Kutz.
  2. W 1812 roku przez Braniewo przejeżdżał Napoleon. Zatrzymał się na krótko przed ratuszem, wysłuchał dzwonu rozbrzmiewającego z kościoła p.w. św. Katarzyny i stwierdził, że chciałby go mieć w Paryżu. Dzwon ten, „dźwiękowy świadek przeszłości Braniewa”, wisi do dziś w dzwonnicy opactwa benedyktynów  Korneliműnster w pobliżu Aachen.
  3. W Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Św. znajduje się obraz Tronu Łaski cieszący się sławą cudowności. Wisiał on niegdyś na dębie za miastem. 09 lipca 1626r. został przestrzelany przez szwedzkich żołnierzy a z powstałych otworów wypłynęła krew, co zostało potwierdzone przez wiarygodnych świadków. Zdarzenie to stało się początkiem historii tej świątyni.
  4. Braniewo zapisało się także jako jeden z najważniejszych ośrodków szkolnictwa i nauki w Polsce. Przez lata miasto nazywano „Atenami Północy”.
Dworzec kolejowy w Braniewie

Dworzec kolejowy w Braniewie

Posted in Warmia | Leave a comment

Dodaj komentarz