Pasym

Budynek ratusza

Jednym z najstarszych mazurskich miast jest Pasym.

Pasym to miasto położone na Mazurach, w północno-wschodniej części Polski, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie szczycieńskim.  W latach 1977-98 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Prawa miejskie Pasym posiadał od 1386 roku do 1946 roku i ponownie od 1997 roku. Miasto położone jest pomiędzy trzema jeziorami: Kalwa, Leleskim i Gromem.

Nazwa miasta:

Najpierw była tu wioska biskupstwa warmińskiego, Henryków, założona w 1336 roku. Wraz z nadaniem praw miejskich miejscowość otrzymała nową nazwę od nazwiska komtura elbląskiego Zygfryda Walpota von Bassenheima. Forma ta ewoluowała potem do postaci Passenheim. Wraz z późniejszym osadnictwem mazurskim w Prusach Książęcych, wytworzyło się także jej polskie przyswojenie – Pasym. Nazwa ta została oficjalnie przyjęta po włączeniu miejscowości do Polski w 1945 roku.

Kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa

Historia miasta:

Pasym założony został przez Krzyżaków w 1386 roku i otrzymał nazwę od założyciela – komtura elbląskiego, Zygfryda von Bassenheima. Od tego czasu miasto stale się rozwija i staje się ważnym ośrodkiem handlowo-rzemieślniczym. Istniał tu browar, młyn i gorzelnia oraz wiele warsztatów rzemieślniczych. Na rynku wybudowano dom towarowy, który służył kupcom za magazyn, a władzom miasta za ratusz. Całość miasta otoczona była wysokim murem z dwunastoma basztami i trzema bramami (elbląska, królewiecka i rybacka). W XV wieku rozwój miasta zakłóciły epidemie pożary wojny polsko-krzyżackie. W 1583 roku Pasym nawiedził pożar, który strawił całe miasto. Ocalało zaledwie 9 domów i zamek oraz kościół ewangelicki.

W 1615 roku miasto odkupiło zamek krzyżacki wraz  z grodem. Zamek został zburzony, a jego cegły zostały wykorzystane na budowę nowego ratusza, który ostatecznie powstał w 1855 roku. Następnie zajęto się budową dróg , najpierw do Dźwierzut, a potem do Nidzicy. Otworzono szkołę dla biednych z językiem polskim. W latach 1873-75 wybudowano nowy kościół dla parafii katolickiej. W 1883 roku Pasym otrzymał połączenie kolejowe z Olsztynem i Szczytnem, a w 1888 roku otrzymał szpital i straż pożarną. Natomiast w latach 1910-11 wybudowano i oddano do użytku wodociągi z wieżą ciśnień i łaźnią miejską.

Przed 1945 r. Pasym znany był jako ośrodek sportów wodnych i zimowych oraz jako miejscowość turystyczna. Nad jeziorem Kalwa wzniesiono wtedy kompleks turystyczny (obecnie jako Rudziska Pasymskie), z pensjonatem z 1927 r. małą skocznią narciarską z wyciągiem krzesełkowym, przystanią wodną i licznymi kawiarniami. 22 stycznia 1945 r. Pasym zajęły oddziały I frontu białoruskiego. Wkrótce wysiedleniu do Niemiec uległa większość pozostałej w mieście ludności, a wiosną 1946 r. w wyniku zniszczeń wojennych Pasym utracił prawa miejskie. Dopiero w 1996 r. miejscowość ponownie uzyskała status miasta. W Rudziskach Pasymskich po 1945 r. funkcjonował założony przez Karola Małłka Mazurski Uniwersytet Ludowy.

I wojna światowa nie oszczędziła Pasymia. 30% zabudowy legło w gruzach. Najstarsze miasto na Mazurach zostało wyludnione (część mieszkańców wywieziono, część wyjechała dobrowolnie). Powoli jednak w Pasymiu zaczęło przybywać mieszkańców. Wracała z przymusowej ewakuacji ludność rodzima, przybyli osadnicy z Mazowsza, Kurpi, repatrianci z Wileńszczyzny i Kresów Wschodnich. W latach 1945 – 1949 zostały uruchomione zakłady przemysłowe: młyn, tartak, wodociągi, mleczarnia, cegielnia, przetwórnia owoców i warzyw, zespół rybacki. Rozwijał się handel, rzemiosło, usługi i oświata. W czerwcu 1960 roku Mazurski Uniwersytet Ludowy w Rudziskach Pasymskich zostaje przekształcony w Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy.

Z dniem 1 stycznia 1997 roku Pasym ponownie otrzymuje status miasta.

Kościół ewangelicko-augsburski

Zabytki miasta:

  • mury obronne (fragmenty przy ul. Kościuszki i Ogrodowej)
  • Kościół ewangelicko-augsburski
  • Kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa (dawniej był tu zamek )
  • Wieża ciśnień  z 1911 roku
  • Budynek Domu Dziecka (dawny sąd)
  • Plebania z początku XX wieku
  • Budynek poczty
  • Budynek dawnej szkoły ewangelickie (obecnie szkoła podstawowa)
  • Zespół młyński: młynarzówka z 1903 roku, młyn ze spichlerzem
  • Dawna łaźnia miejska przy wieży ciśnień (obecnie punkt uzdatniania wody)
  • Stara zabudowa z końca XVIII i początków XIX wieku (budynki przy ul. Dworcowej)
  • Cmentarz ewangelicki z XVII wieku (usytuowany przy drodze do Dźwierzut)
  • Cmentarz ewangelicki (przy szosie do dworca kolejowego)
  • Cmentarz katolicki  (za miastem, nad jeziorem)

Wieża ciśnień

Ciekawostki:

  1. Niedaleko Pasymia (jadąc drogą na Dźwierzuty i po 10 kilometrach zjeżdżając  w szutrowy trakt na Budy) znajduje się były pensjonat Małgorzaty Kalicińskiej (pisarki, która jest autorką powieści „Dom nad rozlewiskiem” czy „Miłość nad rozlewiskiem”).
  2. Na ulicach Pasymia i jego okolicach były kręcone sceny do serialu „”Dom nad rozlewiskiem” czy „Miłość nad rozlewiskiem”.
Posted in Mazury | Leave a comment

Dodaj komentarz