Lidzbark Warmiński

Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim

Miasto to kiedyś było nazywane „Perłą Warmii”, a mowa tutaj o Lidzbarku Warmińskim.

Lidzbark Warmiński to miasto położone w północno-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Leży w historycznej Warmii , w widłach rzek Łyny i jej dopływu Symsarny. W latach 1975-98 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Przez wieki było stolicą Warmii.

Nazwa miasta:

Staropruska osada nosiła nazwę Lecbarg, skąd po polsku Licbarg albo Licbark, także Lidzbark. Przez długi czas Lidzbark nosił też nazwę niemiecką Heilsberg, nadaną mu pierwszy raz w dokumencie z 1260 roku.

Przypuszczalne pochodzenie nazwy:

  • „Berg des Heils” – „góra święta”, przy czym „święto” może wywodzić się od pogańskiego świętego dnia, który świętowano w pobliżu Pilnika na „Krzyżowej Górze”
  • „Ellsbergas” – z pruskiego „Alle” (Łyna) i pruskiej wersji niemieckiego słowa „Burg”, razem: „zamek na Łyną”

Później Lidzbark zaczął być nazywany Warmińskim, dla odróżnienia od Lidzbarka Welskiego.

Kościół Świętego Piotra i Pawła

Historia miasta:

Na poczatku Lidzbark był staropruską osadą leżącą na pograniczu Warmów i Bartów i już w 1240 roku został podbity przez Krzyżaków. Rok później istniał tu już drewniany zamek krzyżacki. W 1242 r. wybuchło powstanie uciemiężonych Prusów przeciwko Krzyżakom i miast zostało doszczętnie zniszczone. W następnym roku gród Krzyżacy odzyskali  i przekazali zamek pierwszemu biskupowi diecezji warmińskiej – Anzelmowi. Po wybuchu II powstania pruskiego Lidzbark wrócił do pierwszych właścicieli, ale w 1274 roku osada powróciła do rąk Krzyżaków. Trzeci rezydujący tu biskup warmiński, Eberhard z Nysy na Śląsku, nadał miastu 12 sierpnia 1308 r. prawo miejskie.

Budowę murowanego zamku rozpoczęto w 1350 roku w widłach rzeki Łyny i wpadającej do niej Symsarny, a miasta na przeciwległym ciasnym półkolu Łyny. W XIV wieku wybudowano ratusz, kościół i szpital. Pierwszy drewniany kościół wyświęcono w 1315 r. W drugiej połowie XIV wieku zaczęto otaczać miasto murami z basztami i bramami. w 1350 r. Jan z Miśni wybrał miasto jako siedzibę dla biskupów warmińskich.

W 1411 roku wielki mistrz Henry von Plauen wybrał lidzbarski zamek  na swoją  siedzibę i rezydował w nim dwa lata.  W 1414 roku miasto zostało spalone przez wojska polskie.

W połowie XVII wieku Lidzbark bronił się przed najazdem wojsk szwedzkich. W latach 1703–1709 gród okupowali Szwedzi, a w 1703 roku król Szwecji Karol XII spędził tu zimę.

Po I rozbiorze Polski Warmia została wcielona do Królestwa Prus, a biskupi i kapituła stracili swą władzę. Po drugim rozbiorze Ignacy Krasicki opuścił Warmię, a po jego śmierci rezydencja biskupów została przeniesiona do Olsztyna.

10 czerwca 1807 roku rozegrała się bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim. W latach 1821–1823 powstał pierwszy na ziemi warmińskiej kościół ewangelicki.

Podczas I wojny światowej przez pięć dni Lidzbark był okupowany przez wojska rosyjskie. W latach 1914–1919 w jego pobliżu działał duży obóz jeniecki. W 1937 roku miała miejsce tak zwana „wojna różańcowa” (napad policji na młodzieżowe poczty sztandarowe podczas procesji Bożego Ciała). Po wyzwoleniu przez Armię Czerwoną miasto było zrujnowane w 80%. W 1945 roku Lidzbark  powrócił do Polski. W 1958 roku podjęto decyzję o nieodbudowaniu z ruin Starego i Nowego Miasta, a w następnych dziesięcioleciach na pozostałościach lidzbarskiej Starówki wzniesiono betonowe blokowiska. Wyburzono również wiele cennych zabytkowych budynków, między innymi osiemnastowieczne domy w rejonie Placu Młyńskiego i ulicy Klasztornej.

Cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego

Zabytki miasta: 

  • Zamek biskupów warmińskich wraz z przedzamczem, bastionem i basztą (jeden z najcenniejszych zabytków w Polsce)
  • Kolegiata wraz z klasztorem i wikarówką (drewniana bazylika, ktora stała na miejscu aktualnego kościoła św. Piotra i Pawła)
  • Wysoka Brama z 1532 roku (z trzech bram zachowała się jedna)
  • Mury obronne i układ urbanistyczny miasta (z 1357 roku)
  • Kościół Podwyższenia Krzyża (barokowy kościółek)
  • Oranżeria Krasickiego (barokowo-klasycystyczny pawilon ogrodowy)
  • dawny kościół ewangelicki (obecnie cerkiew pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła)
  • ratusz (była siedziba władzy miejskiej powstała na przełomie XIX i XX wieku)
  • budynek dawnego młyna
  • kolejowa wieża ciśnień
  • most drogowy przy ul. Kopernika
  • Kaplica przy ul. Bema
  • Kaplica św. Katarzyny przy ul. Bartoszyckiej
  • Zabytkowe domy (przy ulicy Wysokiej Bramy, Kajki, Mickiewicza, Kopernika, Lipowej, Wyszyńskiego, Placu Konstytucji 3 maja, Ratuszowej, Hożej, Kasprowicza, Placu Wolności)
  • Cmentarz miejski (powstały na miejscu dawnych ogrodów Ignacego Krasickiego, jeden z najpiękniej położonych cmentarzy w Polsce)
  • Cmentarz rumuński (w latach 1914-1918 znajdował się tu obóz jeniecki)
  • Cmentarz Żołnierzy Radzieckich (poświęcony pamięci poległych tutaj żołnierzy Armii Czerwonej)
  • Cmentarz żydowski

Wysoka Brama

Pomniki:
  1. Pomnik poświęcony pamięci żołnierzy Armii Czerwonej
  2. Głaz upamiętniający budowę osiedla im. Marcina Kromera
  3. Popiersie Ignacego Krasickiego (w jego dawnych ogrodach)
  4. Popiersie Mikołaja Kopernika (przy Szkole Podstawowej nr 1)
  5. Pomnik św. Katarzyny Aleksandryjskiej (na przedzamczu)
  6. Pomnik strażaka (przy komendzie PSP upamiętniający odwagę strażaków)
  7. Pomnik ku pamięci poległych żołnierzy polskich (przy ul. Bartoszyckiej)

Ciekawostki:

  1. To w Lidzbarku zapadła decyzja, aby królem Polski został Stanisław Leszczyński.
  2. W latach 1767–1795 biskupem warmińskim był Ignacy Krasicki.
  3. Lidzbarski zamek jest jednym z punktów Szlaku Zamków Gotyckich.
  4. Tutaj urodził się polski polityk, samorządowiec, marszałek województwa warmińsko-mazurskiego Jacek Protas.
  5. Tu także urodził się znany polski aktor filmowy, telewizyjny i teatralny, prezenter telewizyjny – Piotr Szwedes.
  6. W Lidzbarku Warmiński powstał jeden z pierwszych Domów Harcerza.
  7. Co roku jest tu organizowany przez  Piotra Szwedesa koncert charytatywny z udziałem wielu gwiazd.

Legenda miasta:

Duch biskupa warmińskiego Ignacego Krasickiego krąży po lidzbarskim zamku. I niekiedy z nas się naśmiewa. Głównie podczas Biesiad humoru i satyry.

dawna remiza strażacka

Posted in Warmia | Leave a comment

Dodaj komentarz